Actieplan op scholen vanwege slecht lezen en rekenen
Bijna 40 procent van de Nederlandse 15-jarigen leest niet goed genoeg om op school en later in de maatschappij goed mee te kunnen komen. In 2018 gold dat nog voor ongeveer een kwart. Staatssecretaris Judith Tielen kondigt daarom voor dit najaar een actieplan aan; scholen werken sinds dit schooljaar bovendien met nieuwe, concretere kerndoelen voor Nederlands en rekenen.
Belangrijk principe uit verandermanagement
De cijfers zijn maatschappelijk zorgwekkend, maar illustreren ook een belangrijk principe uit verandermanagement: als resultaten jarenlang dezelfde verkeerde kant op bewegen, is méér aandacht voor het probleem meestal niet voldoende. Je moet onderzoeken welke dagelijkse routines het bestaande resultaat produceren.
Dat geldt net zo goed binnen organisaties.
Wanneer klanttevredenheid daalt, projecten structureel uitlopen of medewerkers dezelfde fouten blijven maken, zie ik een begrijpelijke reflex: nieuwe doelstellingen, trainingen, dashboards of programma’s. Maar een ambitie verandert nog geen gedrag. De relevante vraag is: wat moet iemand maandagmorgen daadwerkelijk anders doen dan afgelopen maandag?
In het onderwijs wordt die uitdaging goed zichtbaar
De VO-raad wijst erop dat scholen al volop werken aan beter taal- en leesonderwijs, terwijl dit zich nog niet vertaalt in een trendbreuk. VO-raad Dat hoeft niet te betekenen dat de aanpak niet werkt. Verandering van vaardigheden kost tijd. Het betekent wél dat je tussentijds andere indicatoren nodig hebt dan alleen het uiteindelijke resultaat.
Veranderprogramma: resultaat, gedrag en routine
Mijn advies bij langlopende veranderprogramma’s is daarom om drie niveaus uit elkaar te houden: resultaat, gedrag en routine. Het resultaat kan bijvoorbeeld betere kwaliteit zijn. Het gewenste gedrag is dat medewerkers afwijkingen eerder signaleren. De routine is vervolgens heel concreet: iedere ochtend tien minuten de uitzonderingen van gisteren bespreken en direct een eigenaar aanwijzen. Juist dat laatste niveau wordt vaak overgeslagen.
Wissel niet te snel van aanpak
Een tweede les is om niet te snel van aanpak te wisselen. Als resultaten pas na langere tijd zichtbaar worden, bestaat het risico dat iedere nieuwe bestuurder of manager weer een eigen programma introduceert. Dan verandert vooral het veranderprogramma. De werkvloer leert ondertussen dat ook deze aanpak waarschijnlijk weer voorbijgaat.
Verandermanagement: duidelijke richting en pas aan wanneer daar echt een aanleiding voor is
Daarom hoort bij goed verandermanagement ook discipline: kies een duidelijke richting, vertaal die naar observeerbaar gedrag, meet tussentijdse voortgang en pas alleen aan wanneer daar inhoudelijke aanleiding voor is.
Een organisatie verandert niet doordat de ambitie duidelijker wordt opgeschreven. Ze verandert wanneer nieuw gedrag zo consequent wordt georganiseerd dat het uiteindelijk de nieuwe routine wordt.